Wiki · ngocda.com
Cẩm nang khoáng vật và đá quý tiếng Việt: khoáng vật học nhập môn, đá quý hình thành thế nào, ruby và sapphire, ngọc nephrite và jadeite, kim cương từ lòng đất, mỏ đá quý Việt Nam, nghề mài giác, khai thác có trách nhiệm, đá quý trong lịch sử và tinh thể trong công nghệ.
Mở app Ngọc ĐáKhoan từng lớp đất, thử đá như nhà địa chất, mài thành ngọc›
Khoáng vật học nhập môn
Khoáng vật là chất rắn tự nhiên có công thức xác định và mạng tinh thể trật tự; đá là tập hợp một hay nhiều khoáng vật, như granit gồm thạch anh, fenspat, mica.
Khoáng vật học nhập môn
Vết vạch là màu bột khoáng vật khi miết lên sứ trắng không men; màu này ổn định hơn màu mẫu, như hematit đen vạch ra nâu đỏ, pyrit vàng vạch ra đen ánh xanh lục
Khoáng vật học nhập môn
Ánh khoáng vật là cách bề mặt phản chiếu ánh sáng: ánh kim như pyrit, ánh thuỷ tinh như thạch anh, ánh kim cương do chiết suất cao, cùng ánh xà cừ, ánh lụa, ánh
Khoáng vật học nhập môn
Cát khai là xu hướng khoáng vật tách theo mặt phẳng nơi liên kết yếu nhất, như mica tách lá, canxit thành khối mặt thoi; thạch anh không cát khai nên vỡ hình vỏ
Khoáng vật học nhập môn
Tỷ trọng cho biết khoáng vật nặng gấp bao nhiêu lần nước: thạch anh khoảng 2,65, corundum khoảng 4,0, galena khoảng 7,5. Đo được bằng cân điện tử và cốc nước.
Khoáng vật học nhập môn
Bảy hệ tinh thể gồm lập phương, bốn phương, sáu phương, ba phương, trực thoi, một nghiêng, ba nghiêng; phân theo ba trục, ba góc ô mạng và đối xứng của tinh thể
Khoáng vật học nhập môn
Dạng quen là hình khoáng vật hay mọc thành như hình kim, lăng trụ, chùm nho; song tinh là tinh thể cùng loài mọc gắn theo quy luật, như chữ thập staurolit.
Khoáng vật học nhập môn
Khoáng vật là chất rắn tự nhiên có công thức xác định và mạng tinh thể trật tự; đá là tập hợp một hay nhiều khoáng vật, như granit gồm thạch anh, fenspat, mica.
Khoáng vật học nhập môn
Vết vạch là màu bột khoáng vật khi miết lên sứ trắng không men; màu này ổn định hơn màu mẫu, như hematit đen vạch ra nâu đỏ, pyrit vàng vạch ra đen ánh xanh lục
Khoáng vật học nhập môn
Ánh khoáng vật là cách bề mặt phản chiếu ánh sáng: ánh kim như pyrit, ánh thuỷ tinh như thạch anh, ánh kim cương do chiết suất cao, cùng ánh xà cừ, ánh lụa, ánh
Đá quý sinh ra thế nào
Pegmatit là đá magma hạt cực thô kết tinh từ phần cặn cuối của magma granit, giàu nước, bo, liti, beryli, nên nuôi được tourmaline, aquamarine, topaz trong hốc.
Đá quý sinh ra thế nào
Ruby trong đá hoa, garnet trong đá phiến, tanzanite và jadeite đều sinh ra khi đá có sẵn bị nung nóng, nén ép sâu trong lòng đất mà không tan chảy, kết tinh lại
Đá quý sinh ra thế nào
Peridot là olivine kết tinh trong lớp phủ Trái Đất ở độ sâu hàng chục kilomet, được bazan cuốn lên dạng thể tù; một phần đến từ lớp phủ trồi lên và thiên thạch.
Ruby & sapphire
Corundum là oxit nhôm kết tinh, cứng 9 Mohs. Corundum đỏ là ruby, mọi màu khác là sapphire; nó chỉ sinh ra ở nơi giàu nhôm mà nghèo silic nên đá quý rất hiếm.
Ruby & sapphire
Ruby nổi tiếng nhất đến từ Mogok (Myanmar), Montepuez (Mozambique) và vành đai bazan Thái Lan – Campuchia. Đá mẹ quyết định lượng sắt, sắc đỏ và độ phát quang.
Ruby & sapphire
Sapphire nổi tiếng nhất đến từ Kashmir, Sri Lanka, Myanmar và Madagascar. Sapphire biến chất thường xanh sáng; sapphire gốc bazan ở Úc, Thái Lan giàu sắt nên th
Ngọc nephrite & jadeite
Nephrite là khối sợi amphibol tremolit – actinolit, jadeite là khối hạt pyroxen giàu natri, nhôm; Damour tách hai loại năm 1863, khác cả tỷ trọng, nơi sinh.
Ngọc nephrite & jadeite
Ngọc khó vỡ vì dai chứ không vì cứng: nephrite chỉ cứng 6–6,5 Mohs nhưng sợi tinh thể đan rối như nỉ chặn vết nứt, nên chịu va đập tốt hơn kim cương, thạch anh.
Ngọc nephrite & jadeite
Ngọc cổ Trung Hoa gần như toàn bộ là nephrite: từ Hồng Sơn, Lương Chử qua lễ khí Thương Chu, áo ngọc thời Hán đến ngọc Hoà Điền; jadeite chỉ phổ biến từ thời Th
Kim cương từ lòng đất
Ống kimberlit là họng núi lửa cổ hình củ cà rốt sâu một đến hai kilomet, lấp đá kimberlit chở kim cương từ lớp phủ lên; lamproit như mỏ Argyle là đường lên thứ
Kim cương từ lòng đất
Các mỏ kim cương lớn nằm trên lõi lục địa cổ: Mir ở Siberia, Jwaneng và Orapa ở Botswana, Diavik ở Canada, Argyle ở Úc đóng cửa 2020; mỗi mỏ một bài toán đào ri
Kim cương từ lòng đất
Viên Cullinan khoảng 3.106 carat tìm thấy năm 1905 ở mỏ Premier, tách thành chín viên chính năm 1908; nghiên cứu mới cho thấy kim cương kiểu này sinh rất sâu.
Đá quý Việt Nam
Ruby, spinel Lục Yên sinh trong đá hoa dọc sông Chảy nhưng chủ yếu được lấy từ sét hang karst, sườn đồi phong hoá và sỏi thung lũng; đó cũng là gốc của nghề đá.
Đá quý Việt Nam
Ruby và sapphire Quỳ Châu sinh trong đá hoa của khối biến chất cổ miền tây Nghệ An, được lấy chủ yếu từ sa khoáng thung lũng sông Hiếu từ cuối thập niên 1980.
Đá quý Việt Nam
Spinel Việt Nam là MgAl2O4 kết tinh trong đá hoa Lục Yên, mọc thành bát diện tám mặt, màu từ đỏ hồng đến lam cô-ban; spinel đen giàu sắt gặp ở vùng bazan.
Nghề mài & giác đá
Giác đá là mài viên đá quý thành nhiều mặt phẳng theo góc tính sẵn để ánh sáng dội ngược ra mắt; quy trình gồm xem đá, cắt, tạo phôi, giác hai nửa và đánh bóng.
Nghề mài & giác đá
Giác brilliant tròn có 57 mặt, thêm culet là 58; góc đáy quanh 40,75° do Tolkowsky tính năm 1919 giúp ánh sáng phản xạ toàn phần trong kim cương rồi bật lên.
Nghề mài & giác đá
Cabochon là kiểu mài đá thành mặt vòm trơn không mặt giác, dành cho ngọc, mã não, opal và bắt buộc với đá sao, mắt mèo vì hiệu ứng chỉ hiện trên mặt cong.
Khai thác có trách nhiệm
Kim cương xung đột là kim cương thô tài trợ phe nổi dậy chống chính phủ. Kimberley Process chứng nhận từng lô đá thô từ 2003, nhưng định nghĩa hẹp vẫn bị phê ph
Khai thác có trách nhiệm
Khoảng 45 triệu người làm mỏ thủ công theo ước tính của Ngân hàng Thế giới. Phần lớn sapphire, ruby, tourmaline đến từ những hố đào tay như Ratnapura, Ilakaka,
Khai thác có trách nhiệm
Theo ILO, làm việc trong mỏ là lao động nguy hiểm, thuộc hình thức lao động trẻ em tồi tệ nhất. Trẻ dưới 18 tuổi không được làm dưới lòng đất hay khuân vác nặng
Đá quý trong lịch sử & văn hoá
Lapis lazuli cổ đại phần lớn đến từ mỏ Sar-e Sang ở Badakhshan (Afghanistan), đi qua nhiều trạm buôn để thành trang sức mộ Ur, mặt nạ Tutankhamun và bột ultrama
Đá quý trong lịch sử & văn hoá
Con đường hổ phách đưa succinit từ bờ Baltic xuống Mycenae, Aquileia thời La Mã; thời Trung cổ hổ phách là độc quyền của Hiệp sĩ Teuton và nuôi nghề làm tràng h
Đá quý trong lịch sử & văn hoá
Ngọc lục bảo Colombia khai thác ở Muzo, Chivor từ thời Muisca, theo thuyền Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha tới Ấn Độ, được thợ Mughal khắc chữ và cất trong kho báu Topk
Tinh thể trong công nghệ
Thạch anh áp điện vì mạng tinh thể không có tâm đối xứng. Linh kiện dùng thạch anh nuôi thuỷ nhiệt, cắt lát AT cho MHz hoặc âm thoa 32.768 Hz cho đồng hồ.
Tinh thể trong công nghệ
Chip làm trên tấm cắt từ thỏi silicon đơn tinh thể, kéo chậm từ nồi silicon nóng chảy 1.414 °C theo phương pháp Czochralski, từ mầm qua cổ thắt đến thân thỏi.
Tinh thể trong công nghệ
Sau ruby, laser rắn dùng garnet YAG pha neodymi phát 1.064 nm để cắt, hàn; sapphire pha titan cho xung femto giây; laser diode dùng tinh thể bán dẫn GaAs, GaN.